PRÓBY REFORM ZA ABDIJLHAMIDA I
Avast Klęski militarne, zaburzenia wewnętrzne znów skierowały uwagę kół rządzących ku projektom reform czy reorganizacji. Chodziło głównie o reotganizację wojska, w niej upatrywano podstawę powrotu do dawnych czasów. Za Abdulhamida I (1774—1789) realizował pewne reformy w dziedzinie wojska wielki wezyr Halil Hamid Pasza. Założono wówczas szkołę fortyfikacji. Z Europy sprowadzono wielu inżynierów i oficerów artylerii. Ale na kim miały się oprzeć te reformy? Silnej warstwy mieszczańskiej rdzennie tureckiej prawie nie było, nieturecka nic była już zainteresowana reformami w Turcji, jej aspiracje sięgały dalej, bądź do dalekiej protektorki Słowian i Greków z północy, bądi czerpały z prądów zachodnioeuropejskiego Oświecenia, widząc w nim uniwersalne lekarstwo na bolączki, na hamulec wolnego handlu i produkcji. Inteligencja natomiast była nieliczna, na domiar wewnętrznie podzielona. Część, światła i dalekowzroczna, rozumiała potrzebę pewnych reform, ale obok było wielu wpływowych konserwatywnych ulemów, którzy właśnie wszystko zło widzieli w tych nikłych reorganizacyjnych próbach. Chwilowo oni zwyciężyli, uzyskali poparcie rozfanatyzowanych tłumów, doprowadzili do zamordowania wezyra Halila Hamida Paszy. Reformy chwilowo zostały wstrzymane, ale sprawa pozostała otwarta: czy z warstwy inteligencji urzędniczej i ulemów wyłoni się grupa zdolna do realizacji istotnych reform? Drukarnia Warszawa
